MUNZUR VADİSİ’NİN BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİNİN KORUNMASI

Önemli Bitki Alanı (ÖBA) kabul edilen Munzur Dağlarında şu ana kadar 1407 tür, 75 alttür ve 36 varyete olmak üzere toplam 1518 takson saptanmıştır. Munzur dağlarında bilinen Türkiye’ye özgü endemik türlerin (Dünyada Türkiye’den başka yerde yetişmeyen türler) sayısı 277 olup toplam doğal floraya oranı %20’dir. Bunlardan 43 tür yalnızca Munzur dağlarına özgüdür. Munzur Dağlarına özgü olan bu türlerden biri de Tunceli sarımsağıdır.
Ulaşılabilir Yaşam Derneği, Tunceli sarımsağının korunması ve geliştirilmesi programını 2002 yılından bu yana uygulanmaktadır. Program 2002-2006 yılları arasında UNDP/GEF-SGP tarafından desteklenmiştir. Bu kapsamda İlk olarak proje geliştirme evresi tarif edilmiş ve bu aşamada uzmanlar ile birlikte bitki yerinde incelenmiş ve kültüre alma alternatifleri ortaya çıkarılmıştır. 2. evrede yerinde kültüre alma ve doku kültürü tekniklerinden yararlanarak kültüre alma koşulları denenmiş ve denemeler sonucunda pilot üretim için tohumdan üretim tekniği benimsenmiştir. 3. evrede ise 20 kadın üretici ile pilot üretim aşamasına geçilmiştir.
Programın son aşaması olan “MUNZUR VADİSİ BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİNİN KORUNMASI” projesi ise 2007-2008 yılları arasında, Katılım Öncesi Süreçte Sivil Toplumun Güçlendirilmesi: STK Hibe İmkanı Çevrenin Korunması Alt Bileşeni kapsamında Avrupa Birliği tarafından desteklenmiştir.
Munzur Vadisi Biyolojik çeşitliliğin Korunması projesinin ana hedefleri;
1) Endemik bir tür olan Tunceli sarımsağının pilot üretim alanlarının genişletilmesi ve yaygınlaştırılması, 4 yıllık üretim planın uygulanması,
2) Yetiştirme tekniklerinin geliştirilmesi, verim ve kalitenin artırılması ve üreticilerin teknik kapasitesinin yükseltilmesi,
3) Tunceli sarımsağının analizlerinin yapılarak tıbbi değerinin bilimselleştirilmesi,
4) Tunceli sarımsağının simge haline getirilmesi yoluyla biyolojik çeşitliliğin korunması konusunda duyarlılık yaratılması,
5) Munzur dağlarında endemik ve ticari değeri olabilecek bitki türlerinin saptanıp kayıt altına alınması ve bu türlerin kültüre alınması koşullarının oluşturulması,

6) Tunceli sarımsağının, menşe kökeninin belgelenmesi ve marka oluşturulması ve yerel/ ulusal pazarlama ve tanıtım stratejileri belirleyerek pazarlanma koşullarının sağlanmasıdır.
Elinizdeki bu rapor projenin 5 numaralı hedefi kapsamında yapılan saha araştırmasının sonuçlarından oluşmaktadır. Bu çalışma ile Munzur Dağlarındaki türlerin tespit edilerek bölgeye özel türlerin tarıma kazandırılması, pazarlanması ve gelir getirici aktivitelerin çeşitlendirilmesi ve aynı zamanda bu türlerin doğadan satış amaçlı toplayıcılığının da önleyerek doğadaki türlerin muhafaza edilmesine zemin oluşturmaktır.
İlk proje uygulama evrelerimizden bu yana bizimle her türlü bilgi ve deneyimini sekınmadan paylaşan ve tavsiyelerde bulunan ve aynı zamanda “Munzur Vadisi Biyoljik Çeşitliliğinin Korunmas” proje kapsamında saha araştırmalarını uygulayan ve bulguları derleyip raporlaştıran Sayın Danışmanlarımız Prof. Dr. Mehmet KOYUNCU ve Prof. Dr. Neşet ARSLAN’a teşekkürlerimizi sunarız.

1. Munzur vadisi’nin biyolojik çeşitliliğinin korunması (Aralık,2009)